न्यायाची पोचपावती: एका गरिबाचा विजय आणि वकिलीतील खरे समाधान

न्यायाची पोचपावती: एका गरिबाचा विजय आणि वकिलीतील खरे समाधान
​साधारण ६० ते ६५ वर्षांचे चंद्रकांत. अंगावर गरिबीची स्पष्ट जाणवणारी छबी. गावातल्या एका जुन्या, मोडकळीस आलेल्या कौलारू घरात त्यांचा अधिवास आणि उदरनिर्वाहाचे साधन म्हणजे एका पत्र्याच्या शेडमध्ये असलेले, अगदी एखाद्या पानटपरीच्या आकाराचे छोटेसे 'केशकर्तनालय'. स्वतःच्या विश्वात आणि कष्टात मग्न असलेले हे चंद्रकांतकाका एके दिवशी अकल्पित संकटात सापडले.
​त्यांच्या शेजारी राहणाऱ्या कुटुंबासोबत त्यांचे काही कारणांवरून नेहमी वाद होत असत. सुरुवातीला हे वाद 'अरे-तुरे' आणि शाब्दिक चकमकींपुरतेच मर्यादित होते. मात्र, एके दिवशी या वादाने अतिशय भयानक वळण घेतले. रागाच्या भरात आणि चंद्रकांत यांना खोट्या गुन्ह्यात अडकवण्याच्या दुष्ट हेतूने, शेजाऱ्याने स्वतःच्याच डोक्यात लोखंडी सळई मारून घेतली. तो घाव इतका भयंकर होता की त्यातून प्रचंड रक्तस्राव झाला आणि तब्बल १३ टाके घालावे लागले. या गंभीर दुखापतीचा फायदा घेत त्या शेजाऱ्याने थेट पोलीस ठाणे गाठले आणि चंद्रकांत यांच्याविरुद्ध प्राणघातक हल्ला केल्याची खोटी फिर्याद दाखल केली.
​चंद्रकांतकाकांसारख्या गरीब माणसासाठी कोर्ट-कचेरीचा खर्च पेलणे आणि वकिलांची फी देणे निव्वळ अशक्य होते. त्यामुळे त्यांनी न्यायालयात मोफत कायदेशीर मदत मिळण्यासाठी अर्ज केला. माननीय न्यायालयाच्या आदेशान्वये, या खटल्याची जबाबदारी माझ्याकडे सोपवण्यात आली. एक निष्पाप आणि हतबल माणूस माझ्यासमोर न्यायाच्या आशेने उभा होता.
​त्यापुढील काळात मी तो संपूर्ण खटला माननीय न्यायालयासमोर अत्यंत गांभीर्याने आणि निष्ठेने चालवला. पुराव्यांची उलटतपासणी, साक्षीदारांमधील विसंगती आणि शेजाऱ्याने रचलेला बनाव न्यायालयासमोर पुराव्यानिशी उघड केला. काल-परवाच या केसचा निकाल लागला आणि सत्याचा विजय झाला. माननीय न्यायालयाने चंद्रकांत यांची सर्व आरोपांमधून 'निर्दोष मुक्तता' केली.
​निर्दोष मुक्ततेचा तो क्षण त्यांच्यासाठी पुनर्जन्मासारखाच होता. निकालानंतर ते मला भेटायला आले. त्यांच्या हातात एक छोटीशी पिशवी होती; ज्यात एक टॉवेल, टोपी आणि पेढ्यांचा एक बॉक्स होता. माझ्या तत्त्वांनुसार मी त्यांना या गोष्टी आणण्यास नम्रपणे नकार दिला. पण त्यावेळी ते अत्यंत गहिवरून म्हणाले,
​"साहेब, नको म्हणू नका. हे माझ्यासारख्या एका गरीब माणसाकडून तुमच्या उपकारांची छोटीशी कृतज्ञता आणि आभार म्हणून देत आहे. मी स्वतः पाहिले आहे की तुम्ही माझे काम किती उत्कृष्टपणे चालवले आणि गरिबांनाही न्याय मिळतो, हे तुम्ही सिद्ध करून दाखवले."
​त्यांचे ते निःशब्द करणारे शब्द ऐकल्यावर मी त्यांना पुढे नकार देऊ शकलो नाही. अत्यंत आदराने त्यांच्या त्या प्रेमरूपी भेटीचा मी स्वीकार केला. जाताना मी त्यांना पुन्हा अशा वादात न पडण्याचा आणि शांततेने राहण्याचा सल्ला दिला. वयाने माझ्यापेक्षा कितीतरी मोठे असूनही, ते हात जोडून अत्यंत कृतज्ञतेने निघून गेले; मीही त्यांच्या वयाचा आणि भावनांचा आदर करत त्यांना नमस्कार केला.
​आपण करत असलेल्या कामाची, कर्माची आणि निष्ठेची हीच खरी पोचपावती आहे. एका निष्पाप गरिबाला न्याय मिळवून दिल्याचे जे आत्मिक समाधान आज मिळाले, ते कोणत्याही मोठ्या आर्थिक मोबदल्यापेक्षा कितीतरी पटीने मोठे आणि अनमोल आहे.

#justice #न्याय #न्यायरक्षक #LegalAid #LegalAidForAll